Anlatım Bozuklukları Testi - Soruları 2
ÖRNEK 30:
Annelerle paylaşılan acılar yarıya, sevinçlerse iki katına çıkar.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Yüklem eksikliği
B) Nesne - yüklem uyuşmazlığı
C) Sözcük fazlalığı
D) Özne eksikliği
E) Ekeylem eksikliği
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 30:
Örnek cümlede birbirine bağlı iki cümle var. Bu iki cümle için tek yüklem (çıkar) kullanılmış. “çıkar”
eylemi ilk cümleye uygun düşmediği için “yarıya”
sözcüğünden sonra “iner” eylemi getirilmelidir.
Yanıt: A
ÖRNEK 31:
Sefayı sen; cefayı biz çekelim.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne yanlışlığı
B) Yüklem eksikliği
C) Nesne-yüklem uyumsuzluğu
D) Sözcük fazlalığı
E) Belirteç tümleci eksikliği
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 31:
Dilimizde “cefa çekmek” denir; ama “sefa çekmek” denmez. “Sefa sürmek” denir. Örnek cümlede tek yüklem kullanıldığı için böyle bir yanlışa düşülmüş. Cümlenin doğru biçimi şöyle
olmalı: “Sefayı sen sür; cefayı biz çekelim.”
Yanıt: B
ÖRNEK 32:
Hiçbiri - Ali Suavi’den başka - ülkede bir ayaklanmayı düşünmemiş, padişaha bağlılığı kutsal bir
görev saymıştır.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak belirtilmiştir?
A) İkinci cümleciğin yükleminde özneyle uyum sağlanmamıştır.
B) Birinci cümlecikteki arasöz, gereken biçimde düzenlenmemiştir.
C) Birinci cümleciğin yükleminde özneyle uyum sağlanmamıştır.
D) Birinci cümlecikteki yüklemin sonuna “–dir” eki getirilmemiştir.
E) Her iki cümleciğin yüklemleri arasında olumluluk - olumsuzluk bakımından uyum sağlanmamıştır.
(ÖSS 1982)
ÇÖZÜM 32:
İlk cümlenin öznesi “hiçbir” sözcüğüdür. “hiçbir” sözcüğü ikinci cümlenin başına getirilirse uygun
düşmediği görülür. İkinci cümleye uygun bir özne getirilmeli, bu özne “hepsi” olmalıydı. Öyleyse
ikinci cümlede özne ile yüklem uyumsuzdur.
Yanıt: A
ÖRNEK 33:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde özne eksikliğinin neden olduğu bir anlatım bozukluğu yoktur?
A) Onun okula gelmesi şöyle dursun, eve bile gelmedi.
B) İçeriye giren kişinin elleri bağlandı, soyuldu.
C) Testteki yanlışlar düzeltilerek bilgisayarda yeniden yazıldı.
D) İnsana böyle bir soru sorulsa, çileden çıkabilir.
E) Bütün çalışmalara katıldığını ve takdir ettiğini biliyorum.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 33:
A seçeneğinde ilk cümlenin öznesi “onun okula gelmesi”. Bu özne ikinci cümlenin yüklemi olan “gelmedi” eylemine uygun düşmez; virgülden sonra “o” kullanılmalı. B’de “içeriye giren kişinin elleri” ilk cümlenin öznesi.Bu söz ikinci cümlenin yüklemi olan “soyuldu” eylemine uygun düşmez. İkinci cümleye “içeriye giren kişi” ya da “o” getirilmeli. C’de ilk cümlenin öznesi olan “testteki yanlışlar”. İkinci cümleye “testler” öznesi getirilmeli. D’de aynı nedenle ikinci cümleye “insan” öznesi getirilmeli. E seçeneğinde de bir anlatım bozukluğu var; ancak bozukluk, özne eksikliğinden değil yan cümleci
ğin “nesne” eksikliğinden kaynaklanmaktadır.
Yanıt: E
ÖRNEK 34:
Aşağıdaki cümlelerden hangisinde “hiçbiri” sözcüğünün kullanılmamasından kaynaklanan
bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bütün insanlar kendilerini tehlikelerden korumak ister; diğer insanların durumlarına pek aldırmaz.
B) Kimse beni konuk etmeyi göze alamadı; ağanın öfkesini üzerine çekmek istemedi.
C) Bana pek çok söz verdin; ama bu sözleri asla tutmadın; bu nedenle sana güvenenem.
D) Herkes sorumluğunu diğerlerine bırakmak istedi,böylece onlar kendilerini dertten kurtardılar.
E) Bazıları birkaç yıl sonra köyden göç edip kentte kendilerine uygun bir yaşam kurdu.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 34:
“Bütün insanlar” öznesi olumlu bir eylem olan “korumak ister” yüklemine uygun düştüğü halde, olumsuz bir eylem olan “aldırmaz” yüklemine uygun düşmüyor. İkinci cümleye bu eyleme uygun düşen “hiçbiri” öznesi getirilmelidir.
Yanıt: A
ÖRNEK 35:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Burada, en çok eski arkadaşlarımı arıyor, özlüyorum.
B) Konunun az bilinen yönüne ışık tutuyor, aydınlatıyor.
C) Yeni çıkan kitapları alıyor, hemen okuyorum.
D) Gezilerinde yeni yerler görüyor, değişik insanlar tanıyor.
E) Yaptıklarını yeterli bulmuyor, eleştiriyor.
(ÖSS 1999)
ÇÖZÜM 35:
B seçeneğinde “konunun az bilinen yönüne” söz öbeği dolaylı tümleçtir. Bu sözler “ışık tutuyor” yüklemine uygun düşüyor; ama “aydınlatıyor” yüklemine uygun düşmüyor. Bu sözden önce “konunun az bilinen yönünü” anlamına gelen “onu” getirilmeli.
Yanıt: B
ÖRNEK 36:
Kardeşimin olumsuz davranışlarına kızıyor, düzeltmesini istiyorum.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Nesne eksikliği
B) Özne eksikliği
C) Dolaylı tümleç eksikliği
D) Tamlama yanlışlığı
E) Yüklem eksikliği
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 36:
Örnek cümlede yükleme sorulan “neye?” sorusunun örnek cümlede yanıtı olan “kardeşimin olumsuz
davranışlarına” dolaylı tümleçtir. Bu sözler ikinci yükleme uygun düşmediği için ikinci cümleye “olumsuz davranışlarını”, “bunları” getirilmelidir.Getirdiğimiz öğe yükleme sorulan “neyi?” sorusunun
yanıtı olan “nesne”dir.
Yanıt: A
ÖRNEK 37:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinden “onları” kelimesi çıkarılırsa anlam bozulur?
A) Evdekileri telefonla arayıp, konu hakkında onları uyardı.
B) Bavula eşyaları özenle yerleştiriyor, onları kırıştırmıyordu.
C) Bahçedekileri eve çağırdı, onları evde ağırladı.
D) Sorunlar gittikçe büyüyor, onları çözmekte zorlanıyordu.
E) Arkadaşlarını gün geçtikçe daha iyi tanıyor,onları anlıyordu.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 37:
Birden çok yüklemin yer aldığı cümlelerde öğelerin yüklemlerle uyumlu olması gerekir. A seçeneğinde “evdekileri”, “arayıp” eylemsisinin nesnesidir. Bu nesne ikinci cümlenin yüklemi olan “uyardı” eylemine de uygun düştüğü için aynı anlamlı ikinci bir nesnenin kullanılması gereksizdir. B, C, E seçeneklerinde de “onları” sözcükleri gereksiz kullanılmıştır. D seçeneğinde “sorunlar” sözcüğü ilk cümlenin öznesidir. İkinci cümlenin öznesiyse “o” gizli öznedir. “onları” sözcüğü çıkarıldığında onun yerini tutan bir “nesne” olmadığı için cümle bozulur. İlk cümlenin öznesi nesne gibi görünür. Cümle şöyle olur “sorunlar gittikçe büyüyor, sorunlar çözmekte zorlanıyordu.” Bu da bozuk bir cümledir.
Yanıt: D
ÖRNEK 38:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bugün tatil olduğundan, sabahleyin geç kalktım.
B) Arkadaşımız, çok çalışkan bir çocuktu.
C) Dün akşam, rüzgâr ortalığı altüst etti.
D) Birbirlerini çok iyi anlar, inanırlardı.
E) Dün gece çok garip bir rüya gördüm.
(ÖSS 1993)
ÇÖZÜM 38:
D seçeneğinde “birbirlerini anlarlardı” denebildiği halde ”birbirlerini inanırlardı” denemeyeceği için
ikinci cümleye “birbirlerine” getirilmeli. Getirilen öğe “kime?” sorusunun yanıtı olan dolaylı tümleçtir.
Yanıt: D
ÖRNEK 39:
Mektubu okudu; hemen cevap yazmaya koyuldu.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Özne ortaklığı
B) Çatı uyuşmazlığı
C) Dolaylı tümleç eksikliği
D) Gereksiz sözcük kullanımı
E) Tamlayan eksikliği
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 39:
Bu cümlede, ilk cümlenin nesnesi olan “mektubu” ikinci cümleye uygun düşmediği için ikinci cümleye
“mektuba” dolaylı tümleci getirilmeli.
Yanıt: C
ÖRNEK 40:
Aşağıdakilerin hangisinde, aynı tümleci alamayan yüklemlerin aynı tümlece bağlanmasından
kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bu olayda dedesinin masum olmadığını öğrenmiş, anlamış.
B) Bahar temizliğinde duvarları silmiş, boyamış.
C) Çocuk, kemençeyi sıkıca tutmuş, kimseye vermiyor.
D) Onlar birbirlerini aramıyor, sevmiyor.
E) Bu oyunu beğenmiş, iki kez gitmiş.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 40:
E seçeneğinde “bu oyunu” söz öbeği nesnedir. Bu nesne ikinci cümlenin yüklemi olan “gitmiş” eylemine
bağlanamaz. Bu eylemden önce “oyuna” tümleci getirilmelidir.Diğer seçeneklerde tüm öğeler iki yükleme de uygun düşüyor.
Yanıt: E
ÖRNEK 41:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Çalışma yaşamınızda bu tür güçlüklerle sık sık karşılaşacaksınız.
B) Bizim için önemli olan, görevinizi en iyi biçimde yerine getirmenizdir.
C) Bir sorunla karşılaştığınızda bizlerden yardım isteyebilirsiniz.
D) Bu, sizlere verebileceğimiz en önemli ödül en önemli hedeftir.
E) Bu işte de başarılı olacağınızdan hiç kuşkumuz yoktur.
(ÖSS 1999)
ÇÖZÜM 41:
“Bu sizlere verebileceğimiz en önemli ödül, en önemli hedeftir.” cümlesinde verebileceğimiz sıfatı hem ödülü hem de hedefi niteliyor. “Verebileceğimiz ödül” denebilir; ama “verebileceğimiz hedef”
denemez. Cümlenin doğru biçimi şöyle olmalıydı:“Bu sizlere verebileceğimiz en önemli ödül, gösterebilece
ğimiz en önemli hedeftir.”
Yanıt: D
ÖRNEK 42:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Sözlerime verdiğiniz değer ve saygı için size teşekkür ederim.
B) Kitaplarıma gösterdiğiniz ilgi gözlerimi yaşarttı.
C) Dostluğunuza hep gereksinim duydum, önem verdim.
D) Herkes saygı ve sevgiyi sanırım benim kadar hak eder.
E) Özgün yapıtlar eninde sonunda hak ettiği ilgiyi görür.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 42:
A seçeneğinde “verdiğiniz” sözcüğü “değer ve saygı” sözcüklerinin sıfatıdır. “Verdiğiniz değer”
olur; ancak “verdiğiniz saygı” olmaz. Saygı sözcüğünden önce “gösterdiğiniz” getirilerek bu yanlış
düzeltilebilir.
Yanıt: A
ÖRNEK 43:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Medyanın şişirdiği haberleri bilirsiniz.
B) Her yönetici, kendinden önce, yönettiği kişileri düşünmeli.
C) Bu adam deneyimsizliğin ağırlığını koyduğu bir yöneticiydi.
D) Her insanın yönetme yeteneği olmayabilir.
E) Yönetmeye kalkışan insan, yeteneklerini gözden geçirmeli.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 43:
C seçeneğinde “Deneyimsizlik” olumsuz bir sözcüktür. “ağırlığını koymak” olumlu bir yargıdır. Bu
cümlenin anlamına uygun olarak ”deneyimsizliğin ağır bastığı” denmeliydi.
Yanıt: C
ÖRNEK 44:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Makinenizi, arkadaki açma - kapama düğmesine basarak kapatmanız gerekmektedir.
B) Daha fazla bilgi edinmek için yetkili satıcınıza başvurabilirsiniz.
C) Bilgisayarınızın bozuk olup olmadığını öğrenebilmek için onu bir teknisyene göstermelisiniz.
D) Bu bölümde, bilgisayarınızı nasıl kuracağınız ve nasıl kullanacağınız açıklanmaktadır.
E) Bu kılavuzda sizi belli türdeki bilgilere uyarmak için bazı özel işaretler kullanılmıştır.
(ÖSS 1999)
ÇÖZÜM 44:
E seçeneğinde “bilgilerle” olması gereken sözcük yanlışlıkla “bilgilere” biçiminde kullanılmıştır.
Yanıt: E
ÖRNEK 45:
Menemen ile İzmir arasındaki bulunan karayolunda rastlamıştı ona.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerin hangisiyle giderilir?
A) “ona” sözcüğü cümlenin başına getirilerek
B) “arasındaki” sözcüğü cümleden çıkarılarak
C) “bulunan” sözcüğü cümleden çıkarılarak
D) “rastlamıştı” yerine “kavuşmuştu” sözcüğü getirilerek
E) “bulunan” yerine “mevcut” sözcüğü getirilerek
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 45:
“Menemen ile İzmir arasındaki bulunan karayolunda rastlamıştı ona.” cümlesinde “bulunan” sözcüğü ile “–ki” eki aynı anlamlıdır. Birinin cümleden çıkarılması gerekir.
Yanıt: C
ÖRNEK 46:
Bunun nedeni yaşamın artık insanları bencilleştirmesindendir.
Bu cümlenin anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisiyle giderilebilir?
A) “Bunun nedeni” yerine “Bunun sebebi” getirilerek
B) “yaşamın” yerine “hayatın” getirilerek
C) “bunun” sözcüğü cümleden çıkarılarak
D) “artık” sözcüğü cümleden çıkarılarak
E) “bencilleştirmesindendir” yerine “bencilleştirmesidir” getirilerek
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 46:
“Bunun nedeni yaşamın artık insanları bencilleştirmesindendir.” cümlesindeki “bencilleştirilmesindendir.”
sözcüğündeki “–den” ekiyle “neden” sözcüğü aynı anlamlı olduğu için “–den” ekinin atılması gerekir.
Yanıt: E
ÖRNEK 47:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Ozan, 1940 yıllarında yeni şiirimizin başta gelen adlarından biriydi.
B) O, 1946 yılında düzenlenen bir yarışmada birinci olmuştu.
C) Aradan yıllar geçmesine karşın şiir anlayışında bir değişiklik olmadı.
D) Onun ilgi çekici yanlarından biri de konuları abartarak anlatmasıdır.
E) Toplumsal ve bireysel olaylara, yan tutmadan bakar.
(ÖSS 2000)
ÇÖZÜM 47:
1940 yılı bir yıl olduğu için “1940 yıllarında” denmez. Ya 1940 yılında ya da 1940’lı yıllarda denmeliydi.
Yanıt: A
ÖRNEK 48:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Birçok konularda aynı görüşü paylaşıyorduk.
B) Çocukların eğitimi önemsenmeli ve onlara yardımcı olunmalı.
C) Çalışmaktan elleri şişmişti.
D) Kitaplarını çok sever ve onlara gözü gibi bakardı.
E) Ona her zaman güvenmiş ve onu sevmiştim.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 48:
“Birçok konularda” tamlamasında “birçok” çokluk anlamı kattığı için bu sözcüğün tamamladığı ad çoğul eki (–ler) almamalı. Doğrusu “birçok konuda” olmalıdır.
Yanıt: A
ÖRNEK 49:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Yaşam şiirlerde bugün bir başka güzel.
B) Taşradan sonra İstanbul onda değişik düşler uyandıramıyordu.
C) Bu öyküyü, aşağı yukarı dört yıl önce okumuştum.
D) Orada her bitiş bir yolculuk sayılırdı.
E) Aramada kaçak doldurulan binlerce plak ve kasetlere el kondu.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 49:
“binlerce plak ve kasetlere” sözünde “ve” ile bağlanan sözcüklerden ikinciye gelen ekler birincinin
de ekleri olduğundan söz şöyle olur: binlerce kasetlere ve plaklara” oysa binlerce sözcüğü çokluk
anlamı kattığı için “kasetler ve plaklar” sözcükleri “–ler” ekini almamalı.
Yanıt: E
ÖRNEK 50:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Uzun süre ayakta kalabilmesi için bu yapı, neme dayanıklı cam, kireç ve tuğla tozundan oluşan harçla yapılmıştır.
B) Bir kamu kuruluşuna ait sevimli konukevinin önünde fotoğraf çektirdikten sonra oradan ayrıldık.
C) Oraya gitmeye karar verirseniz, bu gezi için en az iki gün ayırmanız gerekir.
D) Her sabah erkenden kalkarak açık havada yürüyüş yapmanın kalp sağlığını olumlu yönde etkilediğini öğrendik.
E) Adaylar yirmi beş yaşından büyük olmalı ve sağlık kontrolünden geçmiş olması gerektiğini söyledi.
(ÖSS 2001)
ÇÖZÜM 50:
E seçeneğinde yüklemlerin uyumsuzluğundan kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır. “ve” bağlacından önceki bölüm “Adayların yirmi beş yaşından büyük olması” olmalıydı.
Yanıt: E
ÖRNEK 51:Aşağıdakilerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Sen, ben seni görmeden önce de, sonra da hep vardın.
B) Yaşanmış sandıklarımız bile bu kavgalarda hırpalandı.
C) Ben zaten hiçbir şey beceremedim, iç yangını anılar yaratmaktan başka.
D) Güneş, sokak başında bekliyordu beni.
E) Her anlatım, yaşamın değil, ölümün karikatür öykülemesi olacak.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 51:
“Ben seni görmeden önce vardın” denir; ama “görmeden sonra vardın” denemez. Cümlenin doğru
biçimi şöyle olmalı: “Ben seni görmeden önce de vardın, gördükten sonra da olacaksın.”
Yanıt: A
ÖRNEK 52:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Adam bu seçimi kazanmadıktan sonra depresyona girer.
B) Beni eve bıraktıktan sonra okula gidersin.
C) Birkaç bale izledikten sonra diğer tiyatrolar bana renksiz göründü.
D) Sen gelmeden önce her şeyi hazırlarım.
E) O beni düşünmedikten sonra ben onu niçin düşüneyim?
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 52:
A seçeneğinde “kazanmadıktan sonra” bozukluğa neden olmuştur. Bu sözler yerine “kazanmazsa”
ya da “kazanmayınca” getirilmeli.
Yanıt: A
ÖRNEK 53:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Bu anlaşmazlıkların giderilmesi için zamana gerek var.
B) Bu konunun, öncelikle ve ayrıntılı bir biçimde ele alınması gerekiyor.
C) Üyeler, onunla ilgili görüşlerini daha sonra açıklayacaklarını belirttiler.
D) Mimar ya da mimarlıkla ilgileniyorsanız bu kitabı okuyun.
E) Herkesin yaşamında birtakım sorunlar olduğunu hepimiz biliriz.
(ÖSS 2001)
ÇÖZÜM 53:
Cümle “Mimarsanız ya da mimarlıkla ilgileniyorsanız” biçiminde olmalıdır.
Yanıt: D
ÖRNEK 54:
Şirketlerimizle geziye gelenlerin ilerde ve geride kalmalarını önlemeye çalışıyoruz.
Bu cümledeki anlatım bozukluğunun nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) “ile” edatının anlamca yanlış kullanılması
B) Gereksiz bağlaç kullanılması
C) Sıfatın arkasındaki adın düşmesinin açıklığı bozması
D) Sözcüklerin anlamca uygun olmayan yüklemlere bağlanması
E) Kullanılan eylem ve eylemsilerin farklı çatı özellikleri taşıması
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 54:
Örnek cümlede “kalmalarını” sözcüğü “geride” sözcüğüne uygun düştüğü halde “ilerde” sözcüğüne
uygun düşmüyor. “ilerde” sözcüğü yerine “ileri geçmelerini” getirilerek cümle değiştirilebilir.
Yanıt: D
ÖRNEK 55:
(I) Cuma akşamları iş çıkışı daha rahat oluyorum.
(II) Ertesi günün tatil oluşu yaratıyor bu rahatlığı.
(III) O akşamı gönlümce geçirme özgürlüğüne sahip olduğumu düşünürüm.
(IV) Evdekiler de benim duygularıma ortak olur çoğu kez.
(V) Yüzlerde tatilin rahatlığı ve bir bayram havası kaplar ortalığı.
Bu parçada numaralanmış cümlelerden hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) I. B) II. C) III.
D) IV. E) V.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 55:
V. cümlede “yüzlerde tatilin rahatlığı” sözleri “kaplar” yüklemine bağlanamayacağı için bu sözlerin sonuna “olur” yüklemi getirilmelidir.
Yanıt: E
ÖRNEK 56:
O kurumda eğitim görmüş herkes, saygılı, hoşgörülü ve esnek olmak gibi çok önemli erdemler kazanmışlardır.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdakilerden hangisinden kaynaklanmaktadır?
A) Gereksiz yere sıfat kullanılmasından
B) Gereksiz yere bağlaç kullanılmasından
C) Yükleme ekfiil getirilmesinden
D) Öznenin sözcük öbeği olmasından
E) Özne-yüklem uyuşmazlığından
(ÖSS 2000)
ÇÖZÜM 56:
Cümlenin özne ve yüklemini bulalım.
“O kurumda eğitim görmüş herkes …… kazanmışlardır. “
Özne Yüklem
“herkes kazanmışlardır” denmez. Doğrusu, “herkes kazanmıştır.” olmalıydı.
Belgisiz zamirlerin özne olduğu cümlelerde yüklem tekil olmalı.
Yanıt: E
ÖRNEK 57:
Aşağıdakilerden hangisinde özne-yüklem uygunluğu yönünden yanlış bir kullanım vardır?
A) Birçoğu sınav bitmeden önce sınavdan çıktılar.
B) Artık mevsimler değişir oldu.
C) İnsanlar birbirlerine destek olmalıdır.
D) Üç kişi, birden ayağa kalktı.
E) Sen de yolculuğa çıkıyor musun?
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 57:
Herkes, tümü, birçoğu… sözcükleri özne olduğunda yüklem tekil olmalıdır.
A seçeneğinde özne “birçoğu” olduğu için yüklem tekil (çıktı) olmalı.
Yanıt: A
ÖRNEK 58:
Çatılar, bacaların üzerindeki leylek yuvalarına varıncaya kadar bembeyazdılar.
Bu cümledeki anlatım bozukluğu aşağıdaki değişikliklerden hangisiyle giderilir?
A) “Çatılar” sözcüğündeki “-ler” eki atılarak
B) “varıncaya” sözcüğü yerine “gelinceye” sözcüğü getirilerek
C) “üzerindeki” sözcüğünden sonra “bulunan” sözcüğü getirilerek
D) “bembeyazdılar” sözcüğündeki “-ler” eki atılarak
E) “kadar” sözcüğü yerine “değin” sözcüğü getirilerek
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 58:
İnsan dışı varlıklar çoğul özne olduğunda yüklem tekil olur.
Örnek cümlede özne “çatılar”, çoğul olduğuna göre yüklem tekil “bembeyazdı” olmalı.
Yanıt: D
ÖRNEK 59:
“Her ne kadar şehir dışına taşınmışsa bile beklenen rahatlığa kavuşulamamıştır.”
Bu cümledeki anlatım bozukluğunu gidermek için aşağıdaki değişikliklerin hangisi yapılmalıdır?
A) “kavuşulamamıştır” yerine “ulaşılamamıştır” sözcüğü getirilmelidir.
B) “taşınmışsa” yerine ” taşınsa” sözcüğü getirilmelidir.
C) “beklenen” yerine “beklediğimiz” sözcüğü getirilmelidir.
D) “taşınmışsa bile” yerine “taşınılmışsa da” sözü getirilmelidir.
E) “bile” den sonra “nasılsa” sözcüğü getirilmelidir.
(ÖYS 1990)
ÇÖZÜM 59:
Bir cümlede birden çok eylem ve eylemsi varsa ya hepsi etken ya da hepsi edilgen olmalı. Bu cümlede
“taşınmışsa” yüklemi etken, yani öznesi var; “beklenen ve kavuşulamamıştır” yüklemleri edilgen
olduğu için cümle bozuktur. “Taşınmışsa” yüklemi edilgen (taşınılmışsa) yapıldığında cümledeki
bozukluk giderilir.
Yanıt: D
ÖRNEK 60:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu yoktur?
A) Sahil yolunun kenarındaki iki katlı ev tamamlayıp satışa sunuldu.
B) Sahil yolunun kenarındaki iki katlı ev tamamlanıp satışa sundu.
C) Sahil yolunun kenarındaki iki katlı ev tamamlayarak satışa sunuldu.
D) Sahil yolunun kenarındaki iki katlı ev tamamlayıp da satışa sunuldu.
E) Sahil yolunun kenarındaki iki katlı ev tamamlanıp satışa sunuldu.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 60:
E seçeneğindeki yüklemlerin ikisi de edilgen olduğu için yanıt E’dir. Diğer seçeneklerde yüklemlerden biri etken biri edilgen olduğu için cümlelerde anlatım bozukluğu vardır.
Yanıt: E
ÖRNEK 61:
Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bir anlatım bozukluğu vardır?
A) Olaylar birkaç saat içinde yatışırsa buradan ayrılabiliriz.
B) O beklediğimizden önce döndüğünden onu alanda karşılayamadık.
C) Sözlerime dikkat edilseydi bu hataları yapmazdınız.
D) Tuhaf davranılırsa adam bir gariplik olduğunu anlayacaktır.
E) Olaylara şimdi karışırsam olaylar bizim aleyhimize döner.
(Kavram Dershaneleri Sorusu)
ÇÖZÜM 61:
C seçeneğinde “edilseydi” yüklemi edilgen, “yapmazdınız” yüklemi etken olduğu için cümlede dil
yanlışı var. Ya ilk yüklem “etseydiniz” olmalı ya da ikinci yüklem” yapılmazdı” olmalı.
Yanıt: C
