Atasözü Nedir?

Geçmişten günümüze gelen, uzun deneyimlerden yararlanarak kısa ve özlü öğütler veren, toplum tarafından benimsenerek ortak olarak kullanılan kalıplaşmış sözlere atasözü denir. Türkçe’de “sav” ve “irsal-i mesel” olarak da adlanılır.

Atasözleri bir toplumun duygu, düşünce inanç ve kültür yapısını yansıtır. Atasözlerinin kim tarafından ne zaman söylendiği bilinmez. Yani atasözleri anonimdir. Bu sözler topluma mâl olmuş, toplum tarafından benimsenmiş ve yüzyılların düşünce ve mantık isteminden geçerek günümüze ulaşmış kısa ve özlü sözlerdir. Atasözleri, bir düşünce açıklanırken ya da savunulurken tanık olarak da gösterilirler.

Atasözleri, halkın yalnızca ortak duygu ve düşüncelerini değil ortak dil zevkini de yansıtır.

Biçim Özellikleri

Atasözlerinde Kalıplaşma

Cümle Türlerine Göre Atasözleri

Atasözlerinde Kipler

Atasözlerinin Anlam Özellikleri

Atasözlerinde Anlam Aktarması ve Somutlaştırma

Konularına Göre Atasözleri

Birbirleriyle Çelişkili Atasözleri

Hem Atasözü Hem Deyim Olarak Kullanılan Sözler

Atasözlerini Deyim Olarak Kullanma

Halk Öyküsü Nedir?

Halk hikayeleri, destanların devamı olarak ortaya çıkar. Halk hikayelerini aşıklar (halk şairleri)anlatır.Genellikle konusu aşk, ilahi aşk, adalettir. Olayları ve konusu olağanüstü olabilir.

Kaynağını gerçek yaşamdan alan, anlatıya sazın - ezginin eşlik ettiği, ses ve mimiklerin kullanıldığı uzun soluklu anlatım türüdür. Boyutları açısından ikiye ayrılır:

1)Efsaneden, masaldan ya da gerçek yaşamdan alınmış, bir tek olay çevresinde geçen, yapısı basit, kısa hikâyelerdir. Türküleriyle birlikte en çok iki saatlik anlatma süresi vardır.

2)Daha çok kalabalık kişileri, birbiri ardından gelen beklenmedik durumları ve bunun sonucu olarak da az çok çapraşıklaşan olayları birbirine ekleyerek anlatıya uzun bir süre sağlayan hikâyelerdir.Bu hikâyeler 1-7 gece devam edebilir.

Hoyrat Nedir?

Hoyrat, (Horyat da denir) dört dizelik serbest tarzda halk edebiyatı nazım türüdür. Söz ve ezgisinde yiğitlik havası hakimdir.

Irak’ta Türklerin yoğun olduğu Kerkük ve Erbil ile Diyarbakır, Elazığ, Harput, Erzurum, Kars, Urfa yörelerinde yaygındır.

Basit üsluplu, derin anlamlı, uyumlu, cinaslı sözcüklerden kuruludur. Genellikle 7 hecelidir. Benzer dizelerin başına veya sonuna konulan ve miyan denilen ek sözcüklerle vezin bozulabilir. İlk dize bir anlam ifade eden ve diğer dizelere ayak veren cinaslı bir sözcüktür. Hoyrat söyleyenlere hoyrat çağıran ya da sazlıyan (yas törenlerinde ağıt yakan anlamında) denir. Anadolu’da hoyratların bir bölümüne ayaklı mani, kesik mani adı da verilir.

Hoyrat örneği
Dolandı gün
Döndü gün dolandı gün
Men sene daldalandım
Sene de dolandı gün

Güle naz
Bilbil eyler güle naz
Girdim dost bağçasına
Ağlayan çok gülen az

Yüz aya değer
Hüsniv yüz aya değer
Ay var bir güne değmez
Gün var yüz aya değer

Düşte gör
Hayalde gör
Hayalde gör düşte gör
Düşenin dosti olmaz
İnanmazsan düşte gör

Duvaz Nedir?

Duvaz, bir halk edebiyatı nazım şeklidir. Düvaz imam, düvaze veya imam olarak da adlandırılır. Alevi ve Bektaşi şiirinde görülür. Farsça’da oniki anlamına gelen düvazdeh kelimesinin kısaltılmış söylenişidir. Duvazlar On İki İmam’ı öven nefeslerdir.

Örnek

Kaldır at gönlünden gafil,seki şüpheyi gayri,
Yolun Sahibi Murtaza Şahı Merdan Alidir.
Uyup melunlara sakın,onlari görme ayrı,
Nuru Muhammed Mustafa Şahı Merdan Alidir.

Nebilerle resullerle,batında konup göçen,
Resulu Kibriya ile zahirde Hak yol açan.
Muaviye hilesiyle zehirli suyu içen,
İmam Hasan-el Mücteba şahı Merdan Alidir.

Muhammed okudu Kuran, Ali eyledi beyan,
İnkar eyledi Kuranı,kavimi Ehli Sufyan.
İmam Hüseyine oldu Kerbela çölü mekan,
Şahı Sehid-i Kerbela Şahı Merdan Alidir.

İmam-i Zeynel Abidin Sam’da zindana düştü,
Muhammed Bakir ağladı, ciğeri yandı pişti.
İmam Cafer erkan kurdu,münkirin aklı şaştı,
Musa Kazım, Ali Rıza Şahı Merdan Alidir.

İmam Taki, İmam Naki bu yolun erenleri,
Velayetin gözü nuru Can Hasan-ül Askeri.
Sahib Zamana bağlandım, Caferiyem Caferi,
Konup göçen tüm evliya Şahı Merdan Alidir

Apostrof Nedir?

Kesme işareti. Özel isimleri eklerinden ayırmak için (Ali’nin kalemi), sözcükteki düşen bir harfi belirtmek için (n’olur=ne olur), sözcüğün ekiyle karışmaması için (kola’nı içtin mi) kullanılır.

Antonim Nedir?

Ters anlamlı sözcükler. Sıcak-soğuk, iyi-kötü, acı-tatlı, kısa-uzun, güzel-çirkin gibi.

Abece Nedir?

Bir dilin ses imlerinin belli bir düzene göre dizilmesinden oluşan dizge, bir dilin ses imlerinin tümü. eş. ABC, alfabe.

Abdal Nedir?

Eskiden oradan oraya dolaşarak tarikatını yaymaya çalışan dervişlere verilen ad. Kimi ozanlar bu sözcüğü adlarına eklemişlerdir: Kazak Abdal, Kaygusuz Abdal, Pir Sultan Abdal.

Abartma (Mübalağa) Nedir?

Bir olayı, bir şeyi olduğundan daha büyük, daha çok gösterme, eş. abartı, esk. mübalağa. Yazınsal ürünlerde, etkililik sağlamak ereğiyle abartmaya sık başvurulur.

Örnekler:
Gömelim gel seni tarihe desem sığmazsın.
(Mehmet Akif Ersoy)

Bir ah çeksem karşıki dağlar yıkılır.
(Bir halk türküsünden)

Açımlama Nedir?

Bir konuyu, bir sorunu, bir tümceyi, bir şiiri vb. ele alıp onu bütün ayrıntılarıyla, en ince noktalarına değin gözden geçirip, irdeleyerek anlatma, yorumlama, açıklama.